Het lijdend voorwerp van Kristien Hemmerechts

Ik ben nu gevorderd tot bladzijde 209 in het boek ‘Ann’ van de Vlaamse auteur Kristien Hemmerechts. Het schrijfwerk verhaalt over een vrouw die al dertig jaar of langer aan de eetstoornis anorexia lijdt, een chronische kwaal die is ontstaan tijdens haar problematische jeugd.

Het boek moet niet worden gelezen als een verhaal over anorexia of over anorexia-patiënten, maar als het specifieke levensverhaal van Ann, als haar tragedie en als het tragedie van haar gezinsleden. Ieder mens en dus ook iedere patiënt, iedere anorexia-lijder is uniek, ook al zijn er soms overeenkomsten met andere lotgenoten. Ieder levensverhaal is een verhaal apart.

Het boek geeft haarfijn weer hoe ontzettend gecompliceerd, ingewikkeld en problematisch het leven EN een stoornis kunnen zijn en hoe ontzettend moeilijk vooral dan de relatie kan zijn tussen mensen die elkaar meestal wel willen maar niet kunnen volgen en begrijpen, die ieder hun eigen leven, beleving en hun eigenbelangen hebben.

Je kan er alles van vinden, van de inhoud van zo’n letterverzameling en je kan er heel veel visies en oordelen over en op loslaten, maar je moet zo’n boek eigenlijk vooral tot je nemen en aanvaarden als de realiteit. Zo van: zo kan het dus gaan. Vaak tegen wil en dank. Het leven kan zo moeizaam verlopen… Relaties tussen mensen kunnen zo ontzettend onder hoogspanning staan. Een stoornis – meestal ontstaan door ellende – kan inderdaad zo ontzettend veel ellende veroorzaken.

Ik ben zojuist een passage gepasseerd die handelde over een zus van de schrijfster die in een psychiatrische inrichting zit of zat. Voor het eerst in het boek ergerde ik me wild aan de scribent. Hemmerechts schrijft dat haar zus verslaafd lijkt aan de pijn en haar in haar hel wil zuigen, en dat ze daar voor past. Op een dag is Hemmerechts bij haar zus die haar dan weer, vanuit haar wanhoop, allerlei verwijten begint te maken. Hemmerechts wil dat niet meer aanhoren en stelt haar zus voor op een ‘betere’ dag af te spreken (terwijl haar zus haar juist in de diepste dalen nodig heeft!). Ook stelt Hemmerechts voor eens haar zegeningen te tellen en dat doet Hemmerechts dan ook voor haar zus, hardop. Zo irritant!

Op het moment dat ik die passage las, dacht ik maar weer eens: ‘Mens, Hemmerechts, kun je je dan niet voorstellen dat je zus gewoon eens en steeds maar weer bevestigd wil worden in haar onafgebroken pijn, in de onoplosbare problematische situatie die haar iedere seconde van iedere dag martelt en in haar eenzaamheid? Waarom zeg je niet, keer op keer, tegen je zus: “Ik weet dat je ontzettend lijdt en pijn hebt. Je voelt je onbegrepen en misschien wil maar kan ik je niet helemaal begrijpen. Ik kan me voorstellen dat je je verschrikkelijk kut en eenzaam voelt. Huil maar. Wat heb je nodig? Wat kan ik voor je doen, wat wil je van me horen of gedaan krijgen? Zeg het maar en dan zal ik kijken of ik het je kan bieden.”

Is het zo raar dat iemand die in een inrichting zit en (bijna) permanent labiel is boos is en de omgeving allerlei verwijten maakt? Is het zo vreemd dat zo iemand heel vaak heel erg slechte momenten heeft en daar zelf nog het ergste van baalt? Ze zit daar niet voor niets in die inrichting, kut! En daar zitten, is allesbehalve een pretje. En dan kun je niet gezellig doen, toevallig omdat je zus langs is gekomen en geen zin heeft in jouw ellende.

Ik dacht bij mijzelf: ‘Hemmerechts, kun je niet 1 uurtje tijdens zo’n bezoek met je zus door het stof kruipen en door die hel van en met je zus gaan? Jij bent er na dat uurtje weer uit en kunt je leven vervolgen. Ja, jij hebt ook heel erge dingen meegemaakt, maar je kunt tenminste redelijk functioneren en heus niet alleen maar omdat jij voor het geluk of de tevredenheid hebt gekozen. Je hebt- wees maar blij! –  OOK gewoon geluk gehad dat je psychisch en emotioneel redelijk gezond bent gebleven! Kun je niet even nagaan of je inderdaad misschien iets aan je zus zou kunnen geven wat ze nodig heeft en of je inderdaad iets hebt gedaan, gezegd of hebt nagelaten wat haar – die toch al zo extra kwetsbaar is – pijn heeft gedaan? Is het zo erg om dat dan ook toe te geven?!’

Nogmaals, iedereen wil bevestigd worden in zijn gevoelens. Als jij gelukkig bent, dan wil je iedereen daar deelgenoot van maken en dat iedereen weet hoe gelukkig je bent. Maar als je mentaal in de kruipruimte van de hel zit, dan wil je ook (h)erkenning! Je krijgt al zo vaak te horen dat je positief moet denken, alsof het dan allemaal over zal gaan. Je krijgt al zo vaak te horen dat je toch niet zoveel hebt te klagen en dat je nog van geluk mag spreken.

Het boek had ik gekocht op basis van de tekst op de achterkant van de achterste kaft. Vanwege de herkenning. Ik herkende het gestuntel, de onwil soms en de gemankeerdheid van therapeuten, de eenzaamheid van de patiënt, de zucht naar bevestiging en erkenning…

Zeker, deze zinnendans van Hemmerechts stelt niet teleur. Het is een prachtig en mooi geschreven boek, vanwege de herkenning voor mij best wel troostrijk. Dankzij het boek voel ik me iets minder eenzaam. Hulde!

Hemmerechts heeft haar uiterste best gedaan om Ann recht te doen en om haar lijden en situatie zo waarheidsgetrouw en objectief mogelijk uit de doeken te doen.

En ja, het is voor de omgeving van de patiënt inderdaad heel moeilijk en soms niet te harden. Al die verwijten, al die pijn, al die treurnis, al die woede, die machteloosheid, die angst, de pijn van degene die je dierbaar is. Je doet je best voor die ander en dan nog krijg je verwijten, dat je hem of haar onvoldoende begrijpt. Ook de patiënt maakt fouten en is soms of vaak heel onredelijk, bot en egocentrisch.

Zo kan het dus gaan. Dat in zulke moeilijke omstandigheden mensen aan beide kanten bijna niet meer door één deur kunnen met elkaar, elkaar onopzettelijk (blijven) kwetsen. Gewoon, doordat de omstandigheden zo moeilijk zijn dat niemand nog weet hoe ermee om te gaan en wat te doen en te zeggen! Het lijden overweldigt ons dikwijls, dat is geen schande! We zijn niet altijd de baas over alles (en iedereen)!

Het leven is behalve een aaneenschakeling van heuglijke gebeurtenissen ook een oneindig lint van tragedies, van problematische toestanden waar geen oplossing voor is. De natuur is onvolmaakt, het leven is dus van zichzelf al onvolmaakt en alle mensen zijn onvolmaakt. Dat is voor mensen met al hun bewustzijn, gevoelens, emoties en gedachten allemaal ontzettend moeilijk en al helemaal onder zeer moeilijke omstandigheden.

Eigenlijk zou ik ook de reactie van Hemmerechts op haar zus (althans, in de passage in het boek) niet moeten en mogen veroordelen, maar neutraal moeten lezen. Echter, dat is het hem nou net: het is als mens onmogelijk om helemaal objectief te blijven. Vanuit mijn eigen situatie begrijp ik vooral de zus van Hemmerechts zo ontzettend goed. Inclusief haar terechte en onterechte verwijten, ook haar zucht naar nog meer begrip en continue bevestiging.

En ik ken – behalve mijn vrouw – zelf ook niemand die zich even wil opofferen om ECHT een uur met me door het stof te kruipen, om een wandelingetje door mijn hel te maken en die gewoon bevestigt dat het kut en ontzettend ondraaglijk is…

Toch heeft een mens in nood daar zo’n enorme behoefte aan! Net zoals iemand die dolgelukkig is over een promotie of verliefdheid dat aan de grote klok blijft hangen en met iedereen wil delen.

Dan denk ik: ‘Hemmerechts, kut, dat begrijp je toch wel! Jij die zoveel met die Ann meeleeft, jij die zo pleit voor meer empathie voor Ann, jij die een van haar broers verwijt dat hij te weinig van zijn zus houdt, omdat hij het niet eens voor haar over heeft om 128 kilometer voor haar te rijden. Maar jij zit wel bij je zus te klagen dat je het niet meer aankan, dat je betreurde zus haar zegeningen moet tellen, dat ze op haar pijn sabbelt en dat zij je in haar hel wil betrekken en dat je daar voor past… Geef nou gewoon toe dat je daar een fout hebt gemaakt en in gebreke bent gebleven, dan vind ik je weer wat sympathieker! Verplaats je eens ECHT in je zus! Zij heeft het lastiger dan jij en dat is echt niet (helemaal) haar eigen schuld!’

http://www.bloggers.nl/rolanddanckaert

 

 

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s