De geschiedenis van het brood

Brood bakken, kopen en eten… het is de normaalste zaak van de wereld geworden. Brood neemt een heel belangrijke plaats in ons dagelijks leven in. Dat blijkt onder meer uit onze taal. Denk maar eens aan uitdrukkingen als: ‘Brood en spelen’, ‘er moet brood op de plank komen’, ‘geef ons heden ons dagelijks brood’, hij is mijn broodheer’, ‘dat is broodnodig’, ‘hij is broodmager’, ‘ze zitten in hun wittebroodsweken’ en ‘daar kun je geen droog brood mee verdienen’. Een beknopte geschiedenis van het brood aan de hand van enkele broodmeisjes.

Het eenvoudige Iraanse meisje Mariam (22 jaar) dat 8000 jaar geleden voor Christus leefde, had de overgang van het jagen en eten van louter rauw voedsel niet meegemaakt. Zij – de middelste uit een gezin van zestien kinderen – was van de generatie waarin de landbouw was ontdekt en de mensen tarwe, gerst en kikkererwten teelden op kleine kaveltjes vruchtbare aarde. Een van de taken van Mariam was het met een vrij zware steen fijnmalen van het graan dat ze eerst in het vuur had geroosterd, zodat de buitenste, hardere en stugge laagjes makkelijk te verwijderen waren. Mariam mengde de graankorrels met water, zodat er een papperige, soepachtige substantie ontstond die men kon eten.

Niet veel later deed Nyftete, een bescheiden meisje uit Egypte van 16 jaar, ongeveer hetzelfde, ware het niet dat ze destijds al zo ver waren in hun ontwikkeling dat ze dunne ‘pannenkoekerige’ plakken maakten van het ‘deeg’ die werden gebakken. Nyftete was van eenvoudige komaf. Haar familie beschikte niet over kleipotten zoals de rijkere mensen die hun broden in deze potten boven het vuur lieten garen. Nyftete moest gebruik maken van verhitte stenen, maar vaak genoeg draaide ze de plakken brood rond op een stok boven het vuur.

Nyftete stond er natuurlijk niet bij stil dat de mens zo’n enorme ontwikkeling zou doormaken met grote bakovens en machinale broodfabrieken, maar ze had ook niet kunnen bevroeden dat nog heel wat volkeren – zoals de Indiërs en Mexicanen – anno 2017 broden eten die erg veel lijken op haar pannenkoek-broden. Denk maar eens aan de tortilla-vellen en het naan-brood. Overigens gebruikten de rijke Egyptenaren de platte broden als bord. De rijke stinkerds aten het ‘bord’ niet op. De arme mensen natuurlijk wel. Die hadden vaak niets anders te eten! Nyftete werd zelfs niet oud door gebrek aan (gevarieerd) eten. Op haar dertigste stierf ze door ondervoeding.

Ongeveer 2700 voor Christus hadden de farao’s in het land van de piramides zelfs allemaal minstens één (meester)bakker in dienst. De baksels werden benut als offerande aan de goden en werden meegegeven aan de doden in de graven, zodat ze in de onderwereld geen honger zouden lijden. Brood was toentertijd een (wettig) betaalmiddel: landarbeiders en ambtenaren kregen hun loon uitbetaald in broden. De tienduizenden slaven die de piramides moesten bouwen, kregen niet veel meer dan brood. Door spontane fermentatie had men inmiddels ontdekt dat brood kon rijzen. Het gerezen brood werd gegeten, het ongerezen brood werd benut als offerande. Later liet men het brood rijzen met behulp van gist, bier of desem.

Zoals met veel uitvindingen in die tijd het geval was, waaide veel over naar Griekenland vanuit oorspronkelijk Iran en Irak en later Egypte. Het zou nog tweehonderd jaar duren voordat de Romeinen en Jezus de wereldgeschiedenis zouden veranderen toen Alexandra (16 jaar) in Athene leefde. Zij bereidde voor thuis, familie en buren broden met druivensap, melk, hop en olijfolie. Voor het eerst in de geschiedenis werd er tevens rogge gebruikt. Meer dan zeventig soorten brood waren er destijds al. De Grieken gebruikten als eerste zuurdesem. Demeter was hun godin van het graan en de oogst. Thuis bakken geschiedde steeds minder vaak. De broden werden in bakkerijen vervaardigd.

De Romeinen vonden zelfs de voorloper uit van de kneedmachine waarbij een lange arm door een soort wiel werd aangedreven en het brood vaster en toch luchtiger maakte. Daarbij waren de moordenaars van Jezus Christus van Nazareth de uitvinders van de eerste gemetselde ovens. Die Romeinen waren niet van gisteren. Ze waren gewelddadig, barbaars, seksueel ontzettend losbandig en machtsbelust, maar hun tijd ver vooruit als het ging om bijvoorbeeld bouwen.

In de tijd van de Zoon van God werd er in Palestina zelfs heel veel brood vervaardigd. Toevallig of niet, maar ‘Bethlehem’ betekent in het Armeens ‘Stad van Brood’.

Katrijn (36) had als broodbakster geen weet van de ontstaansgeschiedenis van het product dat ze in een Brusselse bakkerij kant en klaar maakte. Ergens in de vroege Middeleeuwen was dat. Haar werkgever leverde ook aan de notabelen. Brood met tarwe. Dat konden de armoelijders zich niet permitteren. Zij aten brood waar geen tarwe in zat. Rogge, haver, boekweit en gierst waren goedkoper en dat waren dan de ingrediënten van de broden van het gewone volk. Er waren vanuit Engeland reeds windmolens ‘overgewaaid’ die het graan fijn maalden. Ondertussen aten de mensen in Midden-Amerika broden die van mais waren gemaakt. Na de ontdekking van Columbus van Amerika duurde het niet lang of men ging ook in Europa maisbrood eten. Elvis Presley, The King of Rock ’n roll, was er dol op.

Gaandeweg werd de prijs van brood steeds duurder en was het voor veel mensen onbetaalbaar geworden. Vanwege de hongersnood gingen veel verzwakte, hongerige magen over tot het stelen van het tarweproduct. In de zeventiende eeuw stond op dit vergrijp zowaar een levenslange gevangenisstraf. Maar dat had Sandra (41) niet meegemaakt. Zij werkte in 1860 in de eerste echte broodfabriek in Amsterdam die ruim drie jaar eerder was opgestart onder invloed van Samuel Sarpathi, een vooraanstaande arts, en de vereniging voor Volksvlijt. Met de komst van nog veel meer grotere broodfabrieken werd het brood betaalbaarder. Sandra heeft vanzelfsprekend niet meer meegemaakt dat de Nederlandse supermarkten in 1966 brood opnamen in hun assortiment waarmee het brood lang niet altijd meer aan huis of in kleine zaakjes werd verpatst of rechtstreeks van de fabriek kwam.

 

 

 

 

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s