Menstruatie door de eeuwen heen

Als broertje van twee oudere zussen weet ik – vanaf mijn tiende levensjaar ongeveer – niet beter of vrouwen raken ongesteld en hebben dan een tampon of maandverband nodig. Heden ten dage word ik als echtgenoot en als vader van een puberdochter wederom iedere maand geconfronteerd met dit ongemak voor vrouwen.

En toch, als man sta je er amper bij stil hoe het voor vrouwen moet zijn om iedere maand te menstrueren, ongesteld te raken, te bloeden en je minder lekker te voelen, en dat gedurende wel veertig jaar, of soms nog langer. Het is iets wat erbij hoort en waar je (bijna) niet over nadenkt.

Eigenlijk vindt de hele maatschappij het vanzelfsprekend dat vrouwen deze maandelijkse ‘last’ ‘manmoedig’ (?) en stilletjes dragen en de bloederige rit vrolijk of in elk geval zonder al te veel (zelf)beklag uitzingen. In onze mannenmaatschappij is er weinig aandacht voor vrouwenzaken. Edoch, als de rollen omgedraaid zouden zijn en mannen ongesteld en zwanger werden, dan zou er veel meer ruchtbaarheid aan worden gegeven, aan hoe zwaar het is en hoe lastig het kan zijn. Chapeau voor al die vrouwen die al dan niet zonder (veel) te klagen gewoon doorgaan als ze bloeden, terwijl ze zich minder vitaal voelen. Hulde ook aan de vrouwen die zich (iedere zwangerschap) negen maanden (!) opofferen om het nageslacht voort te brengen! Mannen hebben het wat dat betreft makkelijk.

Als je erover nadenkt, wordt er – zelfs door vrouwen – vaak alleen maar gesproken over de verhoogde prikkelbaarheid van ongestelde vrouwen. Opmerkingen als ‘die zal wel weer last hebben van haar menstruatie’ zijn niet van de lucht. Als vrouwen even niet zo aardig of lief doen, hebben ze blijkbaar last van hun maandelijkse stonde.

Gelukkig is de houding tegenover menstruerende vrouwen niet meer zo cru als vroeger en nog steeds in zeer gelovige en/of onderontwikkelde streken. Orthodoxe Joden beschouwen ongestelde vrouwen als ONREIN en weigeren hen dan ook een hand te geven. Orthodoxe Joodse vrouwen en conservatieve moslima’s mogen sowieso geen seks hebben gedurende de menstruatie en moeten een ritueel bad nemen na  de ‘bloederige periode’. Nog niet zo lang geleden zag ik op televisie een reportage over een afgelegen streek in Nepal waar menstruerende vrouwen zich iedere maand verplicht moesten terugtrekken in een kleine, donkere, stinkende hut, totdat ze niet meer bloedden. In feite werden ze opgesloten. En buitengesloten. Met hoogzwangere dames deden ze hetzelfde!

Ik weet niet of dat daar nu nog zo aan toe gaat, maar het zou me niets verbazen (al schijnt het daarginder tegenwoordig verboden te zijn om ongestelde vrouwen zo te ‘mishandelen’).

De psychoanalyticus Sigmund Freud veronderstelde dat vrouwen tijdens iedere menstruatie (onbewust) werden herinnerd aan hun ‘castratie’ of onvolledigheid, hetgeen penisnijd tot gevolg zou hebben (gefrustreerd zijn geen penis te hebben zoals de ‘complete man’).

Ongesteld zijn, komt voort uit een heel mooi gegeven, namelijk dat je als vrouw vruchtbaar bent (wat niet inhoudt dat je kinderen wil en/of kan krijgen) en eventueel het leven kan schenken aan – als het goed is – een zeer welkome liefdesbaby. Dat zoiets moois gepaard gaat met zoveel ongemak – niet alleen het verlies van gemiddeld vier eetlepels bloed, maar ook de ‘bijwerkingen’ van het hele proces zoals hoofdpijn, buikpijn en prikkelbaarheid – is nou eenmaal een natuurwet: haast niets moois komt tot stand zonder pijn en geweld (al is het verwekken van een kindje natuurlijk wel heel lekker, als het goed is), denk maar aan de oerknal en aan de geboorte.

De natuur is (van nature) heel functioneel. Bij de ongesteldheid (twee weken na de eisprong begint het ‘bloedvergieten’) wordt de baarmoeder eigenlijk gezuiverd en (weer) klaar gemaakt voor een mogelijk nieuwe bevruchting. Immers, bij de menstruatie worden het slijmvlies, het onbevruchte eitje en het vocht in de baarmoeder opgeruimd. In principe wordt de buik schoongemaakt. Er vormt zich dan nieuw slijmvlies voor een volgende ovulatie.

Ik vroeg mij af hoe vrouwen vroeger het menstruatiebloed opvingen, toen er nog geen inlegkruisjes, tampons en maandverband waren. Hoe de oermensen dat deden, is volgens mij onbekend. Misschien gebruikten zij boombladeren en dierenhuiden. Zonder de medische kennis van nu moeten zij de maandelijkse bloeding toch als iets heel vreemds en misschien zelfs als onheilspellend hebben gezien en ervaren.

In het oude Egypte en bij de Romeinen – toen men nog geen ondergoed droeg – werden met hars doordrenkte linnen doeken bij de vagina van de vrouw ingebracht, hetgeen zwangerschappen voorkwam én het menstruatiebloed opving. Dat zou je kunnen zien als de voorloper van de moderne tampon die voor het eerst in 1930 op de (Amerikaanse) markt verscheen, zodat de dames geen klamme, dikke, wasbare katoenen lappen meer hoefden te gebruiken (al gingen nog best veel vrouwen hiermee door, tot in de jaren 60 van de vorige eeuw zelfs).

De rijkere Egyptenaren en Romeinen konden het zich veroorloven om bij wijze van tampon katoen in papyrusblad te wikkelen, verrijkt met kruiden. De arme meisjes en vrouwen lieten het bloed en het vocht vaak gewoon lopen en vallen waar ze liepen, zaten en stonden. Dat ging lang zo door, totdat de kerken en moskeeën zich ermee begonnen te bemoeien en menstruatie aanmerkten als onrein en als ‘de zondeval’. Menstruatie werd vaak louter toegedicht aan zogenaamd door de duivel bezeten heksen. Andere vrouwen waren immers zelden ongesteld, maar dat is te wijten aan het feit dat ze doorlopend kinderen kregen en borstvoeding gaven, terwijl heksen vaak geen kinderen hadden/wilden, mede doordat zij zich door de kerk niet de wet lieten voorschrijven, een onafhankelijke instelling hadden en het niet per se nodig vonden om te trouwen en als broedkip te fungeren.

Gelukkig begon de maatschappij zich met name door het onderwijs en de wetenschap te ontwikkelen, waardoor meer realistische en meer humane opvattingen de ronde deden en bijvoorbeeld heksenverbranding en allerlei rare denkbeelden over menstruatie verleden tijd werden. Je ziet dat mensen die zich niet meer kunnen of willen ontwikkelen geen progressie boeken, geen wetenschap bedrijven en niet openstaan voor nieuwe ontdekkingen, normen en waarden en denkbeelden. Zij grijpen terug naar oude waarheden en oude gebruiken. Iets dat nu heel erg actueel is als het bijvoorbeeld gaat om zeer fanatieke, gelovige mensen, zoals moslim- maar ook christen-fundamentalisten en orthodoxe Joden.

In de Middeleeuwen begon men massaal met het dragen van ondergoed en om te voorkomen dat alle slipjes iedere maand doordrenkt raakten van het bloed raakten de lappen stof en de ouderwetse, provisorische tampon steeds meer in zwang.

Aan het begin van de vorige eeuw zorgde de moderne tampon dus voor veel meer gemak (alhoewel deze pas op grote schaal in de jaren zeventig werd gebruikt) en medio jaren zestig werd het wegwerpmaandverband op de markt gebracht, alhoewel dit hulpmiddel toen veel slechter absorbeerde en minder comfortabel zat dan de huidige exemplaren en de inlegkruisjes.

Hoe dan ook: staan wij mannen en wij als maatschappij wel voldoende stil bij de maandelijkse misère van meisjes en vrouwen in de vruchtbare leeftijd? Iedere maand een week of langer met een verbandje in je onderbroek rondlopen, bloeden en last hebben van vervelende kwalen waardoor je minder goed kan functioneren, is allesbehalve een pretje, lijkt me. Natuurlijk hoeven we er ook niet over te doen alsof het een tragedie en het einde van de wereld is, maar het zou geen kwaad kunnen als we ons er iets meer rekenschap van gaven, van de last en het ongemak. En van de bewonderenswaardige wijze waarop vrouwen hun kruis dragen…

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s